Γιγνώσκεις α αναγιγνώσκεις;

---------------------------------             

                                   "...Γιγνώσκεις α αναγιγνώσκεις;"

Τι καίρια και διαχρονική ερώτηση, αλήθεια!

   "Πώς ερμηνεύεις το Νόμο; Γνωρίζεις, νεαρέ μου νομομαθή, το νόημα και τη σπουδαιότητα των όσων εσύ  επιπόλαια διαβάζεις, έχεις ανα-γνωρίσει όσα κάποτε διδάχτηκες; Κατέχεις αυτά που αναμασάς και προφανώς σε θαυμάζουν οι ακροατές και οι αναγνώστες σου καθημερινά; Εννοείς αυτά με τα οποία παραπλανάς τους ακροατές σου και τους καθιστάς όργανά σου;" θα παράφραζα, όχι χωρίς λόγο διεξοδικά, την απλή, φαινομενικά, ερώτηση του Ιησού προς τον αυθάδη και επηρμένο εκείνο νομομαθή νεαρό, που παρουσιάστηκε μπροστά του και με εξυπνακίστικο τρόπο προσπάθησε να τον παγιδέψει.

      Γιατί ακριβώς δεν μπορείς να υπερασπίζεσαι με οποιοδήποτε μέσο και τρόπο κάτι, αν δεν το έχεις γνωρίσει σε βάθος, που σημαίνει πάλι αν δεν το έχεις αγαπήσει τόσο ώστε να το έχεις κατακτήσει, να είναι αναπόσπαστο κομμάτι του εαυτού σου, κατά δικό σου. Αν δεν έχεις οικειωθεί και φιλιωθεί μαζί του.

     Όσο πιο πολύ γνωρίζω, τόσο πιο πολύ αγαπώ.

     Και ο αντίποδάς του:

     Όσο πιο πολύ αγαπώ, τόσο πιο πολύ γνωρίζω.

    Το να αναγνωρίζω είναι κάτι βαθύτερο και ουσιαστικότερο από το να γνωρίζω κάτι γιατί υποδηλώνει προϋπάρχουσα, καταγεγραμμένη στο νοητικό πεδίο, λανθάνουσα γνώση που με την επαφή επανέρχεται στην επιφάνεια του συνειδότος.                 

    Ανάγνωση(ανά +γνώση, από το αναγιγνώσκω= ανα + γιγνώσκω =αναγνωρίζω= ξαναμαθαίνω, γνωρίζω εκ νέου) είναι σύνθετη συνειδησιακή και νοητική λειτουργία και σημαίνει αναγνώριση, υπενθύμιση, επανασύνδεση με κάτι γνωστό, αλλά λησμονημένο, απωθημένο στα σκοτεινά βάθη του υποσυνειδήτου, όπου κυριαρχεί ο εσωτερικευμένος, ο αποθησαυρισμένος κόσμος των ορατών και των αοράτων πραγμάτων. Σημαίνει επαναφορά γεγονότος ή γεγονότων στο προσκήνιο, στη μνήμη και επανασύνδεση με τη ζωντανή πραγματικότητα, με το παρόν του κόσμου και του πολιτισμού.

    Η ελληνική γλώσσα είναι ζωντανή, ομιλούσα και αισθαντική. Είναι σημαντική των όσων εκφράζει. Αρκεί μια ανάλυση και ετυμολογία μιας λέξης να μας οδηγήσει στην αρχή της προέλευσής της, στη σχέση της με την πραγματικότητα, στη ρίζα, στην ουσία, να μας αποκαλύψει την αρχική σημασία και στη συνέχεια τη διαφοροποίησή της, κατά τη διαχρονική πορεία της για να δυνηθούμε να κατανοήσουμε τόσο το σημαίνον όσο και το σημαινόμενο.

        Ανάγνωση-γνωριμία-φιλία, τρία αφηρημένα ουσιαστικά που σηματοδοτούν τρεις θεμελιώδεις ενέργειες, που ενέχουν κίνηση, φορά προς κάτι εκτός του υποκειμένου. Η ανάγνωση έχει αντικείμενο ένα κείμενο κατά βάση, αλλά και ένα έργο τέχνης και ως αναγνώριση πρόσωπα, γεγονότα και καταστάσεις, γνωριμία. Η γνωριμία οδηγεί στη σχέση υποκειμένου και αντικειμένου, στην ανάπτυξη δεσμών, σε μια σχέση αμοιβαιότητας και στη φιλότητα, μια σχέση αγαπητική και ερωτική συνάμα που είναι η φιλία. Απόλυτη οικείωση με πρόσωπο, ιδέα, αντικείμενο.

    Η ανάλυση μιας λέξης, μιας φράσης, ενός ποιητικού σχήματος δεν σημαίνει κατ' ανάγκην διάλυση του νοήματος, κατακερματισμό, θρυμμάτισμα όπως υποστήριζαν και μας δίδασκαν γραφικοί διδάσκαλοι παρελθουσών γενεών καλύπτοντας προφανώς την αδυναμία τους να προβούν σε μια εργασία που προϋποθέτει ευρύτερη θεώρηση και τόλμη, κυρίως σπουδή του αντικειμένου και πάθος, έρωτα. Εξάλλου "οι Έλληνες με λέξεις και μ' έρωτα εβίωσαν το χρόνο τους", όπως πολύ εύστοχα παρατηρεί ο Κώστας Τσιρόπουλος.

      Όσον αφορά αποκλειστικά στη γνωριμία και τη φιλία με τα κείμενα, αποκλειστικό μέσο προσέγγισης, κατανόησης, προσπέλασης και υπέρβασης, κατάκτησης, αλλά και παράβασης κάποιων κανόνων διαπλοκής, είναι η ανάγνωση που οδηγεί ασφαλώς στη γνώση και στη φιλία με τους ήρωες του λόγου, αλλά και τα δρώντα πρόσωπα/φορείς ιδεών και δημιουργούς γεγονότων και καταστάσεων κάθε ιστορίας. Που δεν είναι άλλα από καθημερινά μας πρόσωπα.

    Όσο πιο στενή είναι η σχέση μας με το βιβλίο, τόσο βρισκόμαστε πιο κοντά στην πραγματικότητα. Τα τελευταία τριάντα χρόνια (από τότε που αφ' ενός κατανοήθηκε η αξία και η σημασία του για τη μόρφωση και αφ' ετέρου προέκυψε και η εμπορική του βιωσιμότητα, η προσφορά με τη ζήτηση, το βιβλίο πέρασε στην αγορά ως καταναλωτικό αγαθό και ως προϊόν εμπορεύσιμο, προσοδοφόρο και δεν χρησιμοποιείται μόνο για τη διακίνηση ιδεών, ιδεολογιών ή προπαγάνδας, όπως λειτούργησε σχεδόν αποκλειστικά στο παρελθόν), λέγεται κατά κόρον πως είναι ένα ανοιχτό παράθυρο στον κόσμο, για λόγους ίσως και εμπορικούς. Ωστόσο αυτή είναι η πραγματικότητα. Στο δυσοίωνο αιώνα που καλούμαστε να ζήσουμε χωρίς την επανασύνδεσή μας, χωρίς την ανάγνωση του πολιτισμού μας, χαθήκαμε ως έθνος, ως φυλή, ως λαός με ταυτότητα, ως συνειδησιακός και ποιητικός, και ως γεωγραφικός χώρος.

    Δεν δικαιούται να χαρακτηρίζεται και το χειρότερο να αυτοπροβάλλεται κανείς ως δημιουργός, ως ποιητής κάθε έργου τέχνης αν δεν είναι σε θέση να γνωρίζει, αν δεν έχει μελετήσει και δεν έχει οικειωθεί με το έργο των κλασικών δημιουργών.  

    Αξίζει να προσέξει κανείς πώς συσχετίζει ο Γιώργος Σεφέρης "την αμάθεια και την έλλειψη άσκησης στα ποιητικά μας πράγματα" είτε με την εκούσια  είτε με την ακούσια άγνοια της πνευματικής μας κληρονομιάς, μιλώντας για τη λογοτεχνία στο Αθηναϊκό Τεχνολογικό Ινστιτούτο στις 5 Μαρτίου 1964: 

    "...Τώρα έρχομαι στην ποίηση (...) Αν είναι καλό το ποίημα θα βαστάξει, αν είναι κακό θα γίνει σαρίδια... (...) Αν ευχόμουν ένα σχολείο 'αφοσιωμένων ποιητών' -για να θυμηθώ το Ρήγα- θα ήταν ένα σχολείο, όπου οι μαθητευόμενοι, ανάμεσα σε πολλά άλλα (...) θα μάθαιναν απέξω μεγάλα κομμάτια από τους ποιητές μας, αρχίζοντας από τον  Όμηρο ως τους Βυζαντινούς υμνογράφους, τον Διγενή, τον Φτωχοπρόδρομο, εννοώ στο πρωτότυπο, και παρακάτω ως εμάς. Θα μάθαιναν ό, τι μας είναι γνωστό από την αρχαία προσωδία, θα έκαναν ασκήσεις πάνω στους διάφορους τύπους του δεκαπεντασύλλαβου και σε πολύ αυστηρά στιχουργικά θέματα, θα δοκίμαζαν τέλος να συμπτύξουν εικοσιπέντε στίχους ενός ποιήματος σε τρεις. (...) Έπειτα θα τους άφηνα ελεύθερους να βρουν το δρόμο τους". (Γ. Σεφέρης, Δοκιμές, Ίκαρος 1974, Γ' έκδοση, τ. β', σημ. 163, σ.σ. 362, 363)

    Αισθάνομαι την ανάγκη να κλείσω το σημείωμα τούτο με την προτελευταία φράση της Α' προς Κορινθίους επιστολής του Αποστόλου Παύλου: "άρτι γινώσκω εκ μέρους, τότε δε επιγνώσομαι καθώς και επεγνώσθην", που ολοκληρώνει τις δικές μου απόψεις.