Γιώργης Κρόκος

                                   Γιώργης Κρόκος

            Ο ποιητής που μοίρασε την ψυχή του τραγούδι

                                  από χείλη σε χείλη    

    Μαζευτήκαμε σήμερα σ' αυτήν εδώ την αίθουσα που φέρει το όνομα του νωρίς αποδημήσαντα Αντώνη Τρίτση, ενός ανθρώπου που είχε όραμα, για να τιμήσουμε κι εμείς ένα δικό μας άνθρωπο, ένα σπουδαίο ποιητή που "μοίρασε την ψυχή του τραγούδι από χείλη σε χείλη", έναν άξιο δημιουργό που σε όλη του τη ζωή υπηρέτησε την Υπόθεση του ανθρώπου, έναν υπεύθυνο τεχνίτη του λόγου που πρόσφερε με συναίσθηση ευθύνης όσα ελάχιστοι στη στοιχειώδη εκπαίδευση και στο χώρο της λογοτεχνίας για παιδιά και νέους. Το πολύμορφο  και πολύπλευρο έργο του:ποίηση, πέζογραφία, μουσική, παιδαγωγική πράξη, διδασκαλία και μάθηση, εστιάζεται στο παιδί/άνθρωπο και στο πώς θα διαπαιδαγωηθεί ο αναπτυσσόμενος αυτός, ο εν δυνάμει άνθρωπος, για να γίνει ολοκληρωμένη προσωπικότητα, υπεύθυνο άτομο, ενεργός πολίτης, δημιουργικό μέλος της συμβιούσας κοινότητας, της κοινωνίας ευρύτερα, συνειδητός πολίτης της δικής του πατρίδας και πολίτης του κόσμου.

     Ήρθαμε για να αποτίσουμε φόρο τιμής στο διακεκριμένο Χιώτη δάσκαλο, τον αληθινό καλλιτέχνη, τον έξοχο ποιητή/τραγουδιστή, τον αείμνηστο Γιώργη Κρόκο, να τον ξαναφέρουμε ομαδικά στη μνήμη μας απλά, σεμνά, όπως ο ίδιος προβάλλει μέσα από το "Βιογραφικό"του, ένα ποίημα λιτό, αλλά αποκαλυπτικό για την αυτογνωσία του ποιητή, τους στόχους, τις έγνοιες την καταγωγή του και τις ρίζες της ζωής, τις πηγές της έμνευσής του, ένα ελευθερόστιχο, αλλά γεμάτο μουσική, χρώματα, φωνές παιδιών, λαλιές πουλιών, βουίσματα ζουζουνιών, φουσκονεριές, άστρα και τρεχούμενα νερά, χαρές και λύπες του κόσμου, γεμάτο φύση και ζωή, που δίνει την ποιητική οικουμένη του Γιώργη Κρόκου σε όλο της το μεγαλείο, ένα ποίημα απλό, ευανάγνωστο, που τα λέει όλα:

Γεννήθηκα στη Χίο.

Η πρώτη μου ανάσα ήτανε μαστίχα.

Όταν πρωτάνοιξα τα βλέφαρα,

είδα λουλούδια.

Ακόμα πιστεύω πως ήτανε μάτια,

που με μάθαιναν πώς να χαμογελώ.

Στην αγκαλιά της μάνας μου έμαθα χορό.

Αργότερα τον τελειοποίησα στο κύμα.

Είδα τα δέντρα και στάθηκα ολόρθος.

Είδα τα ρυάκια κι έμαθα να τρέχω.

Άκουσα τα κελαηδοπούλια και τραγούδησα.

Είδα το νυχτερινό ουρανό περβόλι

με τ' αστέρια μανταρίνια στα κλαδιά τους.

Ύψωσα το χέρι να τα πιάσω

κι όλα χαμήλωσαν ίσως τα φτάσω.

Για γειτονιά είχα ανοιγμένες αγκάλες.

Η μάνα μου ήταν αδερφή του ήλιου.

Ο πατέρας μου πουλούσε την ομορφιά πραμάτεια.

Με τη Μικρασιατική καταστροφή

άρχισα να μπερδεύω τους αγίους των εκκλησιών

με τους πρόσφυγες.

Καταστραφήκαμε

κι αντίς να χαθώ,

γίνηκα πολίτης όλου του κόσμου.

Για να μη μου κολαστεί ο παιδκός παράδεισος,

τον φυλάω μες στην  καρδιά μου.

Αυτός με βοηθά

και μοιράζω την ψυχή μου τραγούδι

από χείλη σε χείλη.

Τραγουδάτε με.

Περισσεύω για όλους.

Μ ε   αγ ά π η,     

                         Γιώργης Κρόκος

    Μπορεί σε μερικούς από μας να μας είναι άνγωστο το πολύμορφο και πολυεπίπεδο έργο του Γιώργη Κρόκου. Συμβαίνει συχνά να γνωρίζουμε τι γίνεται στην άλλη άκρη του κόσμου και να μην ξέρουμε τι συμβαίνει στη διπλανή πόρτα. Νομίζω πως κι ο ποιητής που τιμούμε απόψε για αρκετό χρονικό διάστημα τροφοδοτούσε εκπομπές χωρίς να φαίνεται το όνομά του γιατί είχε ανάγκη να δουλέψει. Στην Ελλάδα του λάχιστο δεν έχει έρθει ακόμα η μέρα που οι δημιουργοί θα μπορούν να ασχολούνται αποκλειστικά με το δημιουργικό τους έργο.

    Θα μας απασχολήσει όσο πιο σύντομα γίνεται το θεατρικό και κυρίως το ποιητικό του έργο. Κατά την ταπεινή μου γνώμη ο Γιώργης Κρόκος είναι πρώτιστα και κυρίως ποιητής, λυράρης, γλυκύτατος τραγουδιστής των παιδιών. Άλλωστε όλη η προσφορά του στα γράμματα φέρνει το στίγμα της ποιητικής και μουσικής ιδιοσυγκρασίας του.

    Ο Γιώργης Κρόκος είναι ένας σημαντικός δημιοργός, ένας ακούραστος εργάτης του έντεχνου λόγου, απαράμιλος τεχνίτης του στίχου και του τραγουδιού. Πολυγραφότατος συγγραφέας άφησε ολοκληρωμένο το πολυσήμαντο, μεγάλο έργο του, τόσο από πλευράς έκτασης όσο και ποιότητας. ΄ενα έργο που αγκαλίάζει όλους τους τομείς και τις μορφές της ανθρώπινης δραστηριότητας. Είναι από τους λίγους λογοτέχνες που γνωρίζουν και γράφουν σωστά ελληνικά, χωρίς βαρβαρότητες, χωρίς λογοτεχνικές ακρότητες και χωρίς λογοτεχνικούς ακροβατισμούς. Ο στίχος, η φράση του έχει ειδικό βάρος, δεν κενολογεί ο ευφυής ποιητής, αν και κοσμεί την ποίησή του όχι μόνο με λέξεις και φράσεις εύοσμες, ή που απλώνουν μπροστά σου τοπία ιλαρά, χαριτωμένα, γεμάτα χρώματα και ήχους, αλλά έχοντας και το χάρισμα της ζωγραφικής, συνοδεύει συχνά τα ποιήματά του με άνθινα ή άλλα χαροποιά στολίδια που δημιουργούν στο μικρό αναγνώστη του ευφορία ψυχική και αγαλλίαση, που τραβούν το παιδί όπως οι οσμές και τα έντονα χρώματα των λουλουδιών τα έντομα. Επίσης υπάρχει και το λεπτεπίλεπτο κωμικό στοιχείο, το χιούμορ, που δροσεραίνει περισσότερο την ποιητική του φράση. Όμως, αν εκ πρώτης όψεως μπορεί να θεωρηθεί περίτεχνη η ποίηση αυτή, γιατί έχει την απαιτούμενη αφέλεια, ακόμα και στις λεπτομέρειές της, έχει ουσία: Είναι μια παιδούλα η νύχτα/με μολύβι και χαρτί./Μουτζουρώνει, μουτζουρώνει,/μουτζουρώνεται κι αυτή./Κι από την πολλή μουτζούρα/βάφει ως και τον ουρανό./Μα την ξεμαυρίζει ο ήλιος,/ μόλις βγει το πρωϊνό. Εδώ συνυπάρχουν όλα τα στοιχεία που συνιστούν την υφή και την ομορφιά του στίχου. Προσωποποίηση, εικόνα, δράση, αστεϊσμός, χαρμολύπη, συναισθήματα που γεννά το σκοτάδι της νύχτας, αλλά και η βεβαιότητα πως ο ήλιος θα διώξει τη μαυρίλα της σκοτεινότητας. Κι όχι μόνο αυτό. Εδώ υπάρχει και μεταφορά. Όσο κι αν κάποιοι μας κάνουν δύσκολη τη ζωή, δυσκολεύουν το ίδιο και τη δική τους, αλλά σίγουρα κάποτε θ' αλλάξουν τα πράγματα. Η ζωή ποτέ δεν είναι μονόδρομος. Κάποτε τελειώνει και η πιο μάυρη νύχτα για τον κόσμο και φέγγει επί δικαίους και αδίκους. Μέσα από τα σύμβολά του με μιαν αστεϊζουσα διάθεση σατιρίζει ανθρώπινους τύπους, καταστάσεις, θεσμούς, συντεχνίες, προβάλλει τα μηνύματα και τους κοινωνικούς  προβληματισμούς του, χωρίς ποτέ να καταφεύγει στο κήρυγμα ή στην προπαγάνδα. Μια ευχάριστη γεύση θα μας δώσει το απολαυστικό:

                              Παιδί και μυρμηγκάκι.

    Αντιμετωπίζει με τον ίδιο σεβασμό τα μεγάλα και τα μικρά θέματα που τον απασχολούν. Για τον ποιητή, το δημιουργό, όλα έχουν τη σημασία τους και παίζουν σημαντικό ρόλο στην αλυσίδα κάθε οικοσυστήματος.

   Αποφεύγει συστηματικά  τη χρήση επιθέτων. Χρησιμοποιεί το ρήμα και το ουσιαστικό. Συνταιριάζει το τερπνό με το ωφέλιμο,το εύοσμο με το ουσιώδες, το παιγνιώδες με το σοβαρό, το αφηρημένο με το συγκεκριμένο:

Σφαλούν τη νύχτα οι μαργαρίτες

κι ανοίγουν τ' ουρανού οι φεγγίτες.

ψυχή μου, κοίτα να γελάς

στη χάρη της αστροφεγγιάς.

λαλούν τ' αηδόνια, κάνουν τρίλιες

στις πράσινες των κλώνων γρίλιες.

Ψυχή μου, κοίτα να χαρείς

την ομορφιά της μουσικής.

Φυλάει το κύμα τ' άλλο κύμα.

Τέτοιο φιλί δεν είναι κρίμα.

Ψυχή μου, χαίρου το χορό

καθώς το κύμα τον αφρό.

Η ζήση μας αν είναι κλάμα,

το ξεπερνά! κι αυτό είν' το θάμα.

Ψυχή μου δίνε στη ζωή

της ευτυχίας την πνοή.

                 

   Ως καλός και ευαισθητοποιημένος παιδαγωγός ποιητής, έχει πλήρη συναίσθηση της αποστολής αλλά και της αξίας του, της δυναμικής του έργου του, της παιδευτικής σημασίας και σπουδαιότητας της τέχνης του, όπως και της Τέχνης γενικότερα. Και με το πιο απλό στιχούργημα και στιχοπαίγνιό του έχει κάτι ουσιαστικό να πει. Και διδάσκει χωρίς να καταφεύγει σε δύσπετους διδακτισμούς. Το μήνυμά του βγαίνει αβίαστα από το ποιητικό μόρφωμα:

Χριστέ μου στο μεσόφρυδο

να σε φιλήσω στάσου

για να γενεί το φίλημα

ελιά στην ομορφιά σου.

Όποιος φιλάει την ελιά,

ας νοιώθει πως μ' εσένα

καθώς εγώ σε φίλησα

ασπάζεται κι εμένα.

   

   Η παρουσία του Γιώργη Κρόκου στο χώρο του βιβλίου για παιδιά και νέους καλύπτει ένα πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα, εκτός από την προσφορά του από το ραδιόφωνο φανερά ή κρυμμένος πίσω από άλλα πρόσωπα που υπηρετούσαν την επικαιρότητα και την προσφορά του στο σχολείο.

   Είχα την τύχη να τον γνωρίσω από κοντά, όπως και ένα σημαντικό μέρος από το πολυδιάστατο έργο του. Ω δημιουργός είναι κυρίως ανθρωποκεντρικός και Ελληνοκεντρικός, "γεμάτος", ανθρωπιά και Ελλάδα, πίστη στο Θεό και την πατρίδα, τη θρησκεία, γεμάτος φύση, ομορφιά, καλοσύνη, αγάπη, ηρωισμό, έρωτα προς κάθε τι που έχει αξία και πρέπει να μνημειώνεται μέσα σε ένα έργο τέχνης. Αισθάνεται ενωμένος με τη φύση. Ό, τι αγγίζει κι ό, τι τον αγγίζει, γίνεται στίχος, γίνεται τραγούδι. Συμμετέχει με το δικό του τρόπο στη ζωή του περιβάλλοντα χώρου του.  Είναι πληθωρικός, ωραίος με την πρωταρχική σημασία του όρου, ακένωτος, που ώς την τελευταία του στιγμή ήθελε να δημιουργεί, να μοιράζει αφειδώλευτα την ποιητική ψυχή του άρτον της ημέρας και επιούσιον στα παιδιά όλου του κόσμου, γιατί ο ποιητής Γιώργης Κρόκος αισθανόταν παράλληλα, και το βίωνε, πολίτης όλου του κόσμου. Κι αυτό φαίνεται μέσα σε όλο του το έργο, ανεξίκακος, διαλλακτικός. Ήταν βέβαιος πως το έργο του θα έχει διάρκεια, πως θα αντέξει στο χρόνο, γιατί έχει διαχρονικά στοιχεία. Είχε επίγνωση της προσφοράς του:

Μ' αν τραγουδούν οι ζωντανοί

όσα μιλώ και γράφω,

ε, τότε ζω και ξαναζώ

και μεσ' από τον τάφο...

  

   Είναι πατριδολάτρης. Αγαπάει με πάθος τη γη της Ελλάδας, τα φυτά της, τα λουλούδια, το χώμα. Όλα είναι ζωνταντά και ομιλούντα στην αγνή, την καθάρια ποίησή του. Περιγραφικός, αλλά ποτέ γραφικός. Η κάθε λεπτομέρεια ομορφιάς ή πόνου τον σταματά, προκαλώντας του ανάλογη συγκίνηση που την εκφράζει αριστοτεχνικά με το σμιλεμένο στίχο του. Πονάει, θλίβεται, αλλά ο πόνος του γίνεται τραγούδι, ύμνος της ζωής. Αποδίδει εύστοχα και εύρυθμα τους τρυφερούς κυματισμούς των αισθημάτων, σπουδαγμένος και διδάχος των μυστικών διαδιακσιών που συντηρούν και διαιωνίζουν τη ζωή. Γράφει και μιλάει απλά στις ψυχές των παιδιών και των παιδιών έως εκατό ετών, όπως ο ίδιος πίστευε, γιατί διαθέτει ευρύτητα γνώσεων, εμπειριών, έχει απέραντη θέαση του κόσμου και της ζωής. Κατέχει σε βάθος τη δημοτική μας ποίηση και μέσα από αυτήν παίρνει τα στέρεα υλικά που στελεχώνουν το έργο του. Ο σπασμένος δεκαπεντασύλλαβος του δίνει τη δυνατότητα να μιλάει απλά, κατανοητά για όλα τα πράγματα, να τραγουδάει. Ο λόγος του έχει σταθερό υπόβαθρο, αντικείμενο, ουσιατικό περιεχόμενο.

    Αν και τα θέματά του, ο τρόπος που αντιλαμβάνεται τον περιβάλλοντα κόσμο και αντιμετωπίζει τα καθημερινά δρώμενα θυμίζουν Άγγελο Σικελιανό, Ζαχαρία Παπαντωνίου, Δημοτικό τραγούδι, ο Γιώργης Κρόκος έχει αφομοιώσει όλη την ποιητική παράδοση και τις αναπόφευκτες επιρροές κι έχει διαμορφώσει τη δική του φωνή, τους δικούς του εκφραστικούς τρόπους. Το έργο του, ποιητικό, πεζό και θεατρικό έχει ενότητα. Τα κείμενά του στο σύνολό τους τα διακρίνει μια τρυφερή αθώα σχέση με τα πράγματα του σύμπαντος, μια τρυφερότητα που απορρέει από την αγαθή σχέση του με το φυσικό και το ανθρώπινο τοπίο, από αγνότητα, αυθορμησία, αγάπη προς το παιδί και τον "πλησίνον", τον άνθρωπο όποιος κι αν είναι αυτός, τις διαπροσωπικές και τις διανθρώπινες σχέσεις σε συνάρτηση με τη φύση, την ιστορία, τον πολιτισμό. Ό, τι αγγίζει το χέρι του ή το βλέμμα του απαλαίνει, ακόμα και οι πιο τραγικές στιγμές της ιστορικα διαχρονικής περιπέτειας του Έθνους μας και του λαού μας. Πίσω από τα φαινόμενα και τις τραγικότητες αναζητάει και βρίσκει κάπου τον άνθρωπο, ένα αξιοσυμπάθιστο ον που δεν είναι ούτε απόλυτα καλό ούτε απόλυτα κακό.

   "Οι δουλευτάδες, ποιήματα για μεγάλα παιδιά και για εφήβους", 130 ολοσέλιδα ποιήματα υμνούν με πολλή αγάπη όλους τους εργαζόμενους,  απλούς δουλευτάδες, τους ειδικευμένους επαγγελματίες, τους αγωνιστές σε κάθε επίπεδο της καθημερινής βιοπάλης. Τίποτα και κανένα δεν άφησε παραπονεμένο. Από το περίσσευμα της καρδιάς του τραγουδάει σαν ένα αηδόνι κρυμμένο μες στις φυλλωσιές των δέντρων του ποιητικού άλσους.

Να πώς περιγράφει τους "Δουλευτάδες" του στο ομώνυμο ποίημα που προττάσσεται στη συλλογή αυτή:

                             Οι δουλευτάδες

   Μπορεί να είναι πληθωρικός. Μπορεί οι αγώνες της ζωής, αν θέλετε κι η ερημιά που έφερνε μέσα του, όπως κάθε δημιουργός, η ανάγκη να δώσει, να εκφραστεί ή να αντιμετωπίσει τα καθημερινά προβλήματα, να τον ανάγκασαν να υποταχτεί ενίοτε στους ρυθμούς και στους κανόνες της αγοράς, αλλά κι εκεί το ταλέντο του και η αγάπη στον παιδί δεν τον πρόδωσε. Πάντα υπήρξε αγαθός και πολυδάπανος δότης. Η παρουσία του στα γράμματά μας εξήντα ολόκληρα δημιουργικά χρόνια και η προσφορά του στη λογοτεχνία για παιδιά και νέους, ακόμα δεν έχει εκτιμηθεί όσο πρέπει. Μελετώντας επί τροχάδην, αλλά μέσα από την προοπτική του χρόνου, όσο μπόρεσα από το ποιητικό και το θεατρικό του έργο, διαπίστωσα πως πρόκειται για σημαντικό κεφάλαιο.

 Με το θεατρικό του έργο απευθύνεται στα παιδιά και καλύπτει όλες τις γιορτές, πατριωτικές, θρησκευτικές και όλες τις δραστηριότητες της σχολικής πραγματικότητας. Τα κύρια χαρακτηριστικά των χαριτωμένων θεατρικών του έργων είναι η δράση, η ζωντάνια, η κίνηση, η παρουσία αποκλειστικά στη σκηνή παιδιών/ ηρώων. Κατά κανόνα οι ήρωές του είναι παιδιά. Και τα θεατρικά του έργα είναι πολυπρόσωπα για να καλύπτουν τις ανάγκες μιας σχολικής παράστασης, οι ρόλοι είναι μικροί και σύντομοι όπως σύντομα είναι και τα ίδια τα θεατρικά έργα. Ο ίδιος πιστεύει πως "το θέατρο παίζει", όπως και το παιδί "παίζει". Πως όλα παιγνίδια του παιδιού είναι θεατρικές σκηνές, είναι δρώμενα, όπως και η ίδια η σχολική πράξη έχει στοιχεία και δομή θεατρική. Το θέτρο υπήρξε το σχολείο του λαού   κατά την κλασική αρχαιότητα. Γνωρίζοντας τις απαιτήσεις μιας σχολικής παράστασης προσάρμοσε τα έργα στη σχολική πραγματικότητα για να προσφέρονται πάντα και παντού.

    Θα ήθελα να κλείσω αυτή τη σύντομη αναφορά μου στον άξιο Χιώτη δημιουργό με το χαριτωμένο του ποίημα:  Είντα γίνεται στη Χιο, το οποίο προτάσσει στη συλλογή του με τα "Χιώτικα ανέκδοτα" που φέρει τον ίδιο τίτλο:

                               Είντα γίνεται στη Χιο